|
De Revival van de Coöperatie |
|
“Op 1 mei starten de festiviteiten van ‘100 jaar Vooruit’, met veel aandacht voor de zorg om het erfgoed en de coöperatieve gedachte. In de begindagen van Vooruit bouwde de socialistische beweging via de coöperaties een indrukwekkend netwerk op van socio-economische voorzieningen. Vandaag zijn coöperaties ontegensprekelijk terug van weggeweest. Een ideale kapstok voor Sampol om er een themanummer aan te wijden.”, zo schrijft Wim Vermeersch in de april- uitgave van Sampol.
Neem alvast een kijkje in de inhoudsopgave:
- Redactioneel: Do it yourself (Wim Vermeersch)
- 100 jaar Vooruit (Stefaan De Ruyck)
- Project in de Kijker: CVBA Vooruit (Marc Standaert)
- Unizo en Voka vertegenwoordigen niet alle ondernemers (Interview met Karl Reremoser, Woordvoerder progressief ondernemersplatform Initiate)
- De Revival van de coöperatie (1): De herontdekking van het Collectief (Tine De Moor)
- De Revival van de coöperatie (2): Uitdagingen voor de politiek (Peter Bosmans)
- De Revival van de coöperatie (3): Wat is coöperatief ondernemen? (Lieve Jacobs & Wim Van Opstal)
- De Revival van de coöperatie (4): De derde economische poot (Dirk Barrez)
- De Revival van de coöperatie (5): NewB: een coöperatieve bank van de 21ste eeuw? (Marc Bontemps)
- De Revival van de coöperatie (6): Verzekeringscoöperaties: P&V toont de weg (Hilde Vernaillen)
- De Revival van de coöperatie (7): Woningbouwcoöperaties: Inspiratie uit Zürich (Anne Malliet)
- De Revival van de coöperatie (8): Zorgcoöperaties: zorg voor coöperaties (Caroline Gijselinckx)
- De Revival van de coöperatie (9): Hernieuwbare-energie-coöperaties: kansen en uitdagingen (Relinde Baeten)
De april- uitgave is verkrijgbaar via Stichting Gerrit Kreveld/Sampol (
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
). Je kunt in principe een proefnummer bestellen of een abonnement nemen.
Losse nummers zijn verkrijgbaar in een aantal gespecialiseerde boekenwinkels:
- De Groene Waterman, Wolstraat 7, Antwerpen
- Boekhandel De Reyghere, Markt 12, Brugge
- Walry Tijdschriften, Zwijnaardsesteenweg 6, Gent
- Dierckxsens-Avermaete (IMS), Melkmarkt 17, 2000 Antwerpen - IMS, Meir 125, 2000 Antwerpen
- Standaard Boekhandel Antwerpen, Huidevettersstraat 57-59, 2000 Antwerpen
- De Brugse Boekhandel, Dyver 2, 8000 Brugge - Passa Porta Bookshop, A. Dansaertstraat 46, 1000 Brussel
- Wiels bookshop, Van Volxemlaan 354, 1190 Brussel
- Poëziecentrum vzw, Het Toreken, Vrijdagmarkt 36, 9000 Gent
- Limerick, Koningin Elisabethlaan 142, 9000 Gent
- Cafeeboek, Ottogracht 50, 9000 Gent
- International Press Store, Rooigemlaan 501, 9000 Gent
- IMS, Demerstraat 80 a, 3500 Hasselt - Plato, Vesaliusstraat 1, 3000 Leuven
- IMS Fungy, Diestsestraat 115, 3000 Leuven
- Salvator, Befferstraat 5, 2800 Mechelen
- De Zondvloed, Onze-Lieve-Vrouwestraat 70, 2800 Mechelen
- New Corman Oostende, Witte Nonnenstraat 38, 8400 Oostende
- Standaard Boekhandel, Stationsstraat 15, 3090 Overijse
- Zondvloed, Sint-Alfonsiusstraat 4, 8800 Roeselare
- ’t Klavervier, Kasteeldreef 6, 2970 Schilde
- Plato Tienen, Peperstraat 22, 3300 Tienen
- Standaard Boekhandel, Leuvensestraat 59, 1800 Vilvoorde
|
|
ICA-workshop 3: een kort verslag |
|
Een korte voorstelling van BeauVent en DEBUut
Respect voor natuur en milieu is de grootste drijfveer voor BeauVent. BeauVent groeide uit een aantal gezinnen in de Westhoek die het idee deelden om met minder energieverbruik een volwaardig bestaan op te bouwen zonder aan comfort in te boeten. In 2000 werd de cvba BeauVent opgericht als een van de eerste Vlaamse energiecoöperaties. Vandaag is BeauVent een gezonde coöperatie van 2300 vennoten die volop investeert in windenergie, zonnepanelen en biomassa. BeauVent beschikt ondertussen over de capaciteit om jaarlijks 5.500.000 kwh aan windenergie en 2.000.000 kwh aan zonnestroom te produceren. “We kunnen nu 2142 gezinnen van groene stroom voorzien. Maar als we erin slagen onze vennoten 25% minder te laten verbruiken, kunnen we het jaarverbruik voor 2800 gezinnen leveren”, zegt Niko Deprez. Daarom zijn er energieteams die langsgaan bij de mensen thuis, worden er ludieke workshops georgani¬seerd rond de ecologische voetafdruk en groener wonen, en stelt BeauVent gratis lespakketten ter beschikking voor scholen die zonnepanelen bestellen voor op hun dak. Lokale verankering, een maatschappelijk draagvlak uitbouwen en een engagement voor de buurt opnemen: het zijn bij BeauVent geen loze woorden. Deze inzet werd gewaardeerd en zo waren ze in 2012 finalist voor de Grote Prijs voor Toekomstige Generaties.
DEBUuT is een activiteitencoöperatie in het hartje van Brussel. Ze helpt gemotiveerde werkzoekenden om een economisch project uit te bouwen tot een zelfstandige activiteit. De vennoten van DEBUut zijn de zes organisaties: OVM De Overmolen, HUB, Hefboom, Trividend, Syntra en Credal. DEBUut werd in 2006 opgericht als cvba met sociaal oogmerk.
ICA-principe: samenwerking tussen coöperaties
De derde workshop stond o.a. in het teken van het ICA-principe: samenwerking tussen coöperaties. Dit ICA-principe is niet een van de oorspronkelijke Rochdale principes maar werd in 1995 opgenomen in de reeks van zeven ICA-principes. Volgens dit principe worden coöperaties aangemoedigd om hun krachten te bundelen en samen te werken zodat ze een betere concurrentiepositie kunnen innemen. Een invulling is om in regionale, nationale of internationale netwerken of federaties samen te werken en kennis uit te wisselen. Daarnaast gaan coöperaties steeds vaker structurele samenwerkingsverbanden aan met andere coöperaties.
Ook BeauVent en DEBUut zagen de vele voordelen van samenwerking.
BeauVent voorziet via de vzw ZonneWinDT fondsen voor sensibilisering, educatie en advies rond energiebesparing en een duurzame levensstijl. Ze werken samen met scholen op lokaal vlak om hun energieconsumptie te vergroenen zoals bijvoorbeeld binnen Wij Land met de basisschool in Nieuwkapelle. Op regionaal vlak werken ze samen met Ecopower cvba. In plaats van te concurreren met een andere energiecoöperatie gingen ze krachten bundelen. De afspraak: Ecopower staat in voor de verkoop van elektriciteit en BeauVent wekt de energie op in de West-Vlaamse regio. Ondertussen behoren BeauVent en Ecopower tot de grootste energiecoöperaties in Europa en vervullen ze een voorbeeldrol voor veel nieuwe gelijkaardige initiatieven. Op nationaal en internationaal vlak hebben zich verschillende energiecoöperaties verenigd in REScoop België en REScoop Europa – de Federatie van verenigingen en coöperaties van burgers voor hernieuwbare energie. Ook BeauVent is actief lid van REScoop die vooral goede praktijken bij de hernieuwbare energieproductie en consumptie wil promoten en knelpunten gezamenlijk aanpakken.
DEBUut bundelde in 2010 haar krachten met een andere, Franstalige activiteitencoöperaties in Brussel – Emergence cvba-so. Zo creëerden de twee coöperaties een sterke en unieke ploeg die werkmethodes en competenties uitwisselt. Dit samenwerkingsverband werd ondergebracht in de vzw JobYourself. Sinds 2011 is JobYourself ook partner geworden van Actiris om laaggeschoolden die wensen te ondernemen de nodige begeleiding aan te bieden. Dit gaf de werking van beide coöperaties een enorme ruggenwind. Filip Monbaliu van DEBUut wijst erop: “Sinds de samenwerking binnen JobYourself boekten wij sterkere kwantitatieve resultaten: meer werkzoekenden die konden instromen voor infosessies en voorbereidingstrajecten, meer werkzoekenden die de overstap konden realiseren tot zelfstandige ondernemers. Ik ben ervan overtuigd dat we zonder het samenwerkingsverband niet zulke goede resultaten hadden kunnen behalen. We hebben ondertussen 270 ondernemers in begeleiding en daar zijn wij enorm trots op.” Ze zijn ondertussen een gegeerde partner voor samenwerkingen (met bv. Educa, Bamboost, Ascento, Parol, Gemeenten, wijkcontracten). Hun inspanningen binnen JobYourself werden ook recent gewaardeerd met een nominatie voor de Ashoka IMPACT prijs voor sociaal en innovatief ondernemerschap. Omdat de samenwerking tussen de twee coöperaties zo goed werkt, is er bovendien een nieuwe telg op komst. Vanaf 1 juni 2013 werd een derde activiteitencoöperaties opgericht voor de bouwsector: Baticrea.
Kijkende naar de twee verhalen blinken een aantal factoren uit die tot het succes van de samenwerkingsverbanden bijdroegen. Samenwerking heeft meer kans van slagen, als partners samenkomen die dezelfde visie en missie voor ondernemen delen, maar ook gelijkgezinden zijn wat hun maatschappelijke visie aanbelangt. In geval van BeauVent deelden samenwerkingspartners hun passie voor hernieuwbare energie en de transitie naar een andere economie. Ook DEBUuT en Emergence zetten zich in om maatschappelijke surplus te creëren door werkzoekende en kansengroepen aan een baan te helpen. Daarnaast kun je samen meer bereiken als je elkaars individuele expertise en sterktes kunt aanvullen tot een gezamenlijk, sterker dienstenpakket. Denk bijvoorbeeld aan de takenverdeling tussen BeauVent (energie opwekken) en Ecopower (energie verkopen) in de West-Vlaamse regio; of aan DEBUut met Vlaamse en Emergence met Franstalige kennis van zaken als het gaat om de begeleiding van werkzoekenden. Een andere factor die de samenwerkingsverbanden positief beïnvloede was een ondersteunende omgeving. BeauVent was een van de eerste pioniers die hernieuwbare energie wilden promoten door burgerparticipatie en het model van energiecoöperaties. Dit in een tijd waar de belangstelling voor duurzame energieopwekking groeide vanuit verschillende andere actoren, zoals de overheid en het breder publiek. Bovendien zijn het BeauVent en DEBUut eens dat samenwerking goed voorbereid en begeleid moet worden in de uitvoering, met duidelijke afspraken over rollen en taken en eventueel begeleiding om verschillende culturen bij elkaar te brengen.
ICA-principe: onafhankelijkheid
We keken ook naar het ICA-principe onafhankelijkheid. Hierbij gaat het erom dat coöperaties autonoom blijven en hun zelfstandigheid behouden ook indien er bijkomende financieringsbronnen nodig zijn. Coöperaties staan immers ten diensten van hun leden en worden door hen gecontroleerd. BeauVent benadrukte dat hun model van een energiecoöperatie toelaat dat ze financieel zeer dicht bij hun vennoten staan. Immers hebben de meer dan 2000 vennoten ondertussen meer dan 4.7 miljoen euro aan eigen vermogen ingebracht en heeft BeauVent hiermee meer dan 10 miljoen euro aan investeringen kunnen financieren. Om te waarborgen dat de vennoten mee kunnen praten over wat met hun centen gebeurd, hanteert BeauVent het principe van één persoon, één stem op de algemene vergadering, onafhankelijk van het ingebracht kapitaal. Ook organiseren ze regelmatig denktank sessies en bevragen ze de vennoten rechtstreeks zodat de Raad van Bestuur frisse ideeën kan verzamelen voor de toekomstige koers van de coöperatie.
Wat bleek uit het debat?
Aansluitend bij de presentaties gingen we uitgebreid in discussie en was er de mogelijkheid tot netwerking. Vele thema’s zullen hun neerslag vinden in de samenvattende publicatie die Coopkracht ontwikkelt tegen eind 2013. Kort enkele punten:
- Bekendheid ICA-principes: Er is nood aan meer sensibilisatie rond de ICA-principes. Ze worden als waardevol kader gezien om de “Cooperative Message” beter uit te dragen. Weinig coöperaties kennen ze. Toch blijkt dat de coöperatieve waarden bijna uit zichzelf worden toegepast, al pakken coöperaties er vaak helemaal niet mee uit. Ook realiseren coöperaties zich vaak niet hoe ver ze uiteindelijk zullen gaan in de vertaling van de principes.
- Instrumentele waarde ICA-principes: Er was enige consensus dat de ICA-principes een goede inspiratiebron kunnen betekenen voor het coöperatieve model en om het bedrijfsmodel en de visie van coöperaties te versterken. Voor velen geven ze de kans om zich als waardegedreven, of echte, coöperatie te kunnen onderscheiden van de nep-coöperaties die het flexibele coöperatieve vennootschapsstatuut vaak misbruiken en de coöperatieve principes uithollen. Veel starters geven aan dat ze de ICA-principes een goede leidraad vinden om hun visie en coöperatieve werking vanaf het begin tegen een aantal waarden te kunnen toetsen. Er was ook consensus dat de ICA-principes wel een na te streven ideaal zijn en dat het belangrijk is om de coöperatieve waarden sterker te verankeren in de Belgische coöperaties. Maar in de praktijk kun je niet verwachten dat alle coöperaties evengoed aan alle ICA-principes voldoen. Het is een leer- en groeiproces. Ook kunnen de omstandigheden en de aard van de activiteiten heel verscheiden zijn.
- ICA-principes en wetgeving: Er heerste wat onduidelijkheid bij de deelnemers in hoeverre een NRC-erkenning betekend dat je waardegedreven onderneemt en als erkende coöperatie aan de ICA-principes voldoet. De voorwaarden voor een NRC-erkenning dekken niet alle ICA-principes. Sterker nog, er zijn een aantal erkende coöperaties die helemaal niet waardegedreven ondernemen. Andersom zijn er veel waardegedreven coöperaties die niet erkend zijn. Er was enige verdeeldheid of men waardegedreven coöperatief ondernemen het beste via de wetgeving (bv. de NRC-erkenning) zou kunnen promoten, of dat men erkende coöperaties beter niet verplicht om aan de ICA-principes te voldoen.
|
|
|
Lid in de kijker: BeauVent cvba |
 |
De coöperatie BeauVent wil zoveel mogelijk mensen verenigen die mee investeren in de productie van hernieuwbare energie uit zon, wind en biomassa. Zo groeit een financiële basis en een maatschappelijk draagvlak voor duurzame energieproductie waarin iedereen als evenwaardige vennoot kan participeren.
Respect voor natuur en milieu is de grootste drijfveer voor BeauVent. De coöperatie ontstond uit bezorgdheid over de opwarming van de aarde (het broeikaseffect) en vanuit het besef dat we door een andere levenswijze de schadelijke gevolgen voor de natuur (ecologische voetafdruk) sterk kunnen verminderen.
Deze missie vertaalde zich in een vijftal doelstellingen:
- Investeren in hernieuwbare energie.
- Promoten van de opwekking en het gebruik van hernieuwbare energie.
- Bijdragen tot het halen van de Kyoto-norm.
- Sensibiliseren voor rationeel energiegebruik.
- Verwerven van de nodige financiële middelen voor bovenstaande acties.
In 2000 waren de initiatiefnemers van BeauVent pioniers. Het is een van de eerste energiecoöperaties in Vlaanderen die werd opgericht door de plaatselijke bevolking vanuit de behoefte om zelf in hernieuwbare energie te voorzien.
BeauVent is gegroeid uit een aantal gezinnen in de Westhoek die het idee deelden om met minder energieverbruik een volwaardig bestaan op te bouwen zonder aan comfort in te boeten. Als eerste logische stap verbouwden ze hun huis met duurzame materialen tot een energiezuinige woning. Zonnepanelen en windenergie moesten de resterende energiebehoefte lenigen. Omdat kleine windturbines niet rendabel zijn, maakten ze voldoende gelijkgestemde geesten warm om mee te investeren in grote windturbines.
Daartoe werd op 21 juni 2000 de coöperatie BeauVent opgericht.
Vandaag is BeauVent een gezonde coöperatie van 2300 vennoten (begin 2013) die volop investeert in windenergie, zonnepanelen en biomassa en daarnaast via de vzw ZonneWinDT fondsen voorziet voor sensibilisering, educatie en advies rond energiebesparing en een duurzame levensstijl. BeauVent beschikt ondertussen over de capaciteit om jaarlijks 5 500 000 kwh aan windenergie en 2 000 000 kwh aan zonnestroom te produceren.
|
|
BeauVent cvba
Ijzerdijk 47
8600 Diksmuide
Tel/Fax: 058 29 90 29
Email:
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
Website: http://www.beauvent.be/
|
|
|
Op studiereis naar Mondragon |
Persoonlijke indrukken van Nele van Hecke – medewerkster Ecopower cvba.
 Geheel onverwacht mocht ik begin maart mee op studiereis naar Mondragon. Onvoorbereid wilde ik niet vertrekken. De reportage van Tegenlicht over ‘Het Wonder van Mondragon’, de artikels van Dirk Barrez (De Wereld Morgen) en de thesis van Amanda Latinne, schetsten al een mooi beeld van wat me te wachten stond. Maar ter plaatse dit ‘wonder’ gaan opsnuiven is anders dan erover lezen. Je krijgt de kans om het een stukje te beleven. Er ingedompeld worden. Als in een bad vol coöperaties: werknemerscoöperaties meer bepaald, toch iets waar we minder mee vertrouwd zijn.
Je wordt op zo’n driedaagse overstelpt met informatie. Het leuke eraan is, is dat je tijd hebt om erover na te denken en van gedachten te wisselen met je medereizigers. Deze ervaring heeft me alleszins voorzien van bagage die ik nog lang zal meedragen. Hier een kort verslag van mijn indrukken.
Het Mondragon-verhaal begint bij priester Don José Maria Arizmendiarietta. In 1943 sticht hij in het Baskische dorpje Mondragon een technische school. Een dikke tien jaar later richten vijf studenten van deze school de eerste coöperatieve fabriek op. Kort daarna volgende een tweede fabriek, enz.
In 1991 werd uiteindelijk MCC opgericht als overkoepelend orgaan voor het hele netwerk aan coöperatieven. De Corporacion Mondragon overkoepelt ondertussen 120 coöperaties (tafelblad), waaronder ook een bank, een universiteit, een systeem van sociale zekerheid en een supermarktketen (4 stevige tafelpoten). Het gemeenschappelijk doel is werk creëren om zo het welzijn van de lokale bevolking te bevorderen.
In dit doel slaagt de groep met verve: de werkloosheid in de streek bedraagt 10 procent, terwijl in de rest van Spanje de werkloosheid hoger ligt dan een kwart van de bevolking. In Mondragon is kapitaal het werkmiddel om de doelstelling te bereiken. In de meeste conventionele bedrijven is het andersom, daar zijn de werknemers het middel om het kapitaal van één of enkele eigenaars te vergroten.
 De coöperaties van Mondragon zijn zuivere werknemercoöperaties, en dus anders dan de meeste coöperaties zoals we die kennen in België. Elke werknemer wordt lid van de coöperatie door de inbreng van een minimumjaarloon (ong. 15.000 euro). Gaat de werknemer met pensioen, dan krijgt hij zijn inbreng (met intrest) terug. In ruil is de werknemer medebeheerder van de onderneming en heeft hij één stem in de algemene vergadering.
Tijdens onze reis bezochten we Mondragon Assembly, een fabriek waar ze assemblagetoestellen maken voor de industrie (o.m. toestellen om zonnepanelen te produceren), het MCC-hoofdkwartier, Ikerlan (een R&D-bedrijf), Caja Laboral (de coöperatieve bank) en Eroski (de warenhuisketen). Er waren ook verschillende uiteenzettingen, bijvoorbeeld over de uitdaging hoe na 50 jaar de coöperatieve principes levend te houden.
Het Mondragon-verhaal is zeker niet perfect en dat weten ze daar. Maar een tafel (de 120 coöperaties), die wordt ondersteund door 4 stevige poten (bank, universiteit, zorgsysteem, retail) mag dan al wat barsten vertonen, snel omvallen zal ze niet.
Mijn aanvoelen na de reis is dat de Mondragongroep zich heel goed heeft ingebed. Er leeft een bijna ingebakken ondernemerschap. Voeg daarbij harde werkers, slimme koppen en een grote solidariteits- en gemeenschapszin, en je krijgt een stevige basis voor duurzame werkgelegenheid en welvaart. Het model heeft wel de tijd gehad om te rijpen en uit te groeien tot wat het vandaag is. Dit maakt ook dat het niet zomaar op een andere locatie kan geïmplementeerd worden. Maar een bron van inspiratie om ondernemerschap anders aan te pakken, is het alleszins.
 |
Bijkomende indrukken en opiniestukken werden opgemaakt door:
|
|
In het kader van Coop Tour trok Coopburo van 12 tot 16 maart 2013 met een kleine Belgische delegatie naar het Baskische stadje Mondragon voor een diepgaande kennismaking met de Baskische coöperatieve businessgroep Mondragon.
|
|
|
